Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει μία αντιπαράθεση, η οποία βέβαια τροφοδοτείται από τις αντικρουόμενες έρευνες σχετικά με την ευζωία των ψαριών, η οποία συμπυκνώνεται σε ένα ερώτημα: Νιώθουν πόνο τα ψάρια;

Ποια είναι τα δεδομένα μέχρι στιγμής

Ένα πολύ ενδιαφέρον debate έλαβε χώρα το 2014 μεταξύ της βιολόγου του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, Victoria Braithwaite και του Bertie Armstrong, επικεφαλής της Ομοσπονδίας των Αλιέων της Σκωτίας, στο BBC Newsnight. Ο Armstrong, όπως ήταν αναμενόμενο, απέρριψε την ιδέα ότι τα ψάρια αξίζουν νόμους ευημερίας και επέμεινε ότι η πλειοψηφία των επιστημονικών στοιχείων δείχνει ότι τα ψάρια δεν αισθάνονται πόνο. Από την άλλη, η βιολόγος επικαλέστηκε νέες έρευνες των τελευταίων 15 χρόνων, όπου δείχνουν ότι τα ψάρια, όπως και τα θηλαστικά και τα πουλιά, βιώνουν πόνο. Διαφορετικό ίσως από αυτόν των θηλαστικών, αλλά, όπως υποστηρίζει, είναι βέβαιο.

Προφανώς πρόκειται για ένα από τα εκατοντάδες θέματα, όπου και οι δύο αντίθετες απόψεις δείχνουν να υποστηρίζονται από επιστημονικά δεδομένα.

Η σημαντικότερη ίσως έρευνα που καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα ψάρια δεν μπορούν να βιώσουν πόνο, έγινε στο πανεπιστήμιο του Γουαϊόμινγκ. Στην έρευνα αυτή, η οποία παρουσιάστηκε στο επιστημονικό έντυπο «Fish and Fisheries», θεωρείται ότι τα ψάρια δεν διαθέτουν επαρκή εγκεφαλική «καλωδίωση», και ότι το σπαρτάρισμα των ψαριών όταν πιάνονται στο αγκίστρι οφείλεται περισσότερο σε αντανακλαστική ακούσια αντίδραση παρά στον πόνο που βιώνουν.

Ο επικεφαλής των ερευνητών Δρ Τζέιμς Ρόουζ, επεσήμανε ότι η πέστροφα στην οποία έγιναν οι μελέτες, αλλά και τα υπόλοιπα ψάρια, έχουν πολύ μικρότερο αριθμό ειδικών αλγοϋποδοχέων (ίνες C), υπεύθυνων για το αίσθημα του πόνου, καθώς επίσης και υποανεπτυγμένο νεοφλοιό. Από αυτό συμπέρανε ότι είτε δεν νιώθουν πόνο, είτε τον βιώνουν πολύ διαφορετικά και λιγότερο βασανιστικά απ’ ότι ο άνθρωπος.

Η μελέτη τους είναι πράγματι σοβαρή και επιστημονικά σωστή. Βασίζεται, όμως, μόνο σε μία παράμετρο: τη ανατομοφυσιολογική σύγκριση του νευρικού συστήματος των ψαριών σε σχέση με των θηλαστικών και όχι π.χ στις αντιδράσεις τους, στη συμπεριφορά τους, όπως οι μελέτες που θα παρουσιάσουμε στη συνέχεια.

Πώς όμως μπορούν να γίνουν έρευνες, να καταστρωθούν πειράματα, που να μπορούν να δώσουν απάντηση σε αυτό το ερώτημα; Τα ψάρια δεν έχουν φωνή, δεν μορφάζουν, ούτε μπορούν να εκφράσουν, με αντιληπτό σε εμάς τρόπο, τον πόνο που πιθανώς νιώθουν.

Παρ’όλο που η vegan κοινότητα μπορεί να επικαλεστεί τα αποτελέσματα των πειραμάτων σε ζώα για να επιβεβαιώσει την ηθική στάση της, είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί ότι είναι ενάντια στην πραγματοποίηση αυτών των πειραμάτων.

Επιστήμονες όπως η Lynne Sneddon, βιολόγος του Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ και ένας από τους μεγαλύτερους εμπειρογνώμονες παγκοσμίως στον πόνο των ψαριών, κατάφεραν να σχεδιάσουν και να εκτελέσουν πανέξυπνα και πρωτοποριακά πειράματα, με πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα.

Συγκεκριμένα, δημιούργησε δύο ενυδρεία. Ένα εντελώς άγονο και ένα άλλο που να περιέχει χαλίκι, ένα φυτό και θέα σε άλλα ψάρια. Χρησιμοποίησε ένα είδος ψαριού, το zebrafish, στο οποίο έδωσε την επιλογή σε ποιο από τα δύο ενυδρεία θα ήθελε να βρίσκεται. Όλα τα ψαράκια επέλεξαν να περνούν το χρόνο τους στην πιο διακοσμημένη δεξαμενή, αφού ήταν πιο δελεαστική γι’ αυτά και έμοιαζε με το φυσικό τους περιβάλλον. Ωστόσο, όταν εγχύθηκε οξύ στο ενυδρείο προτίμησής τους και στο διπλανό ενυδρείο προστέθηκε παυσίπονη λιδοκαΐνη, εγκατέλειψαν την πλούσια δεξαμενή.

Σε μία παραλλαγή του πειράματος, αντί να προστίθεται στο άδειο ενυδρείο παυσίπονο, το παρείχαν κατευθείαν στα σώματα των ψαριών, ώστε να το έχουν απορροφήσει, ανεξαρτήτως του ενυδρείου στο οποίο κολυμπούν. Τα ψάρια τότε παρέμειναν στο πλούσιο ενυδρείο της αρχικής τους προτίμησης. Είναι φανερό ότι μόνο όταν καταπραΰνθηκε το πιθανό αίσθημα του πόνου τα ψάρια επανήλθαν στη φυσιολογική τους συμπεριφορά.

Παρόμοια συμπεράσματα βγαίνουν όταν χορηγούνται ταυτόχρονα οξύ και μορφίνη στα ψάρια. Όπως όλα τα αναλγητικά, η μορφίνη καταπνίγει την εμπειρία του πόνου, αλλά δεν κάνει τίποτα για να απομακρύνει την πηγή του ίδιου του πόνου, υποδηλώνοντας ότι η αλλαγή στη συμπεριφορά των ψαριών, λόγω προσθήκης του οξέως, αντανακλά στρες που μπορεί να αποδοθεί μόνο στο αίσθημα του πόνου. Απουσία μορφίνης, τα ψάρια έτριβαν τη μύτη τους στο χώμα και είχαν σπασμούς, λόγω της παρουσίας οξέως στο περιβάλλον τους! Παρουσία μορφίνης, οι συμπεριφορές αυτές εξαφανίζονταν.

Υπάρχουν, επίσης, και νεότερα ανατομικά στοιχεία, τα οποία δείχνουν ύπαρξη ειδικών νευρώνων ανίχνευσης βλαβών (αλλαγές θερμοκρασίας, πίεσης, χημικών κτλ). Ακόμα, ανακαλύφθηκε η παραγωγή φυσικών παυσίπονων ουσιών (φυσικά οπιούχα), όπως και στα χερσαία σπονδυλόζωα, πληροφορία η οποία διέφυγε των πρώτων μελετών.

Πλέον τα αποδεικτικά στοιχεία είναι πάρα πολλά και γίνονται διαρκώς περισσότερα. Πλέον πολλοί αποδέχονται την ύπαρξη πόνου στα ψάρια, αντίστοιχου των θηλαστικών. Μην ξεχνάμε ότι ο θάνατος των ψαριών είναι πολύ πιο αγωνιώδης και αργός σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο ζώο (τα ψάρια μπορεί να παραμείνουν ζωντανά, σπαρταρώντας έξω από το νερό, εώς και τέσσερις ώρες).

Αυτό το άρθρο περιέχει διαφημίσεις. Το allaboutvegans.com, ως Συνεργάτης του Amazon, έχει οικονομικό όφελος από τις αγορές που πληρούν τις προϋποθέσεις του Amazon.

Μιλάμε για γενοκτονία

Σε πολλές χώρες του κόσμου συνήθως δεν παρέχεται το είδος της νομικής προστασίας που παρέχεται σε ζώα εκμετάλλευσης, ζώα σε εργαστήρια και κατοικίδια ζώα. Οι αριθμοί είναι συγκλονιστικοί: ετησίως, 70 δισεκατομμύρια χερσαία ζώα σκοτώνονται για φαγητό σε όλο τον κόσμο περίπου, ενώ μόνο σε εκτροφεία ψαριών εκτρέφονται (άρα και θανατώνονται ) περίπου 100 δισεκατομμύρια ψάρια. Παράλληλα, περίπου ένα τρισεκατομμύριο ψάρια ψαρεύονται στο φυσικό τους περιβάλλον, από τα οποία δεν καταναλώνονται ούτε τα μισά. Δηλαδή, ο αριθμός των ψαριών που θανατώνονται κάθε χρόνο υπερβαίνει κατά πολύ τον αριθμό των ανθρώπων που υπήρξαν ποτέ στη Γη!

Στις μέρες μας, όλο και περισσότεροι πιστεύουν ότι η θανάτωση των ψαριών πρέπει να γίνει λιγότερο επίπονη, αλλά αφενός δεν υπάρχει τρόπος τεχνικά, αφετέρου είναι μεγάλο το κόστος.

Ο vegan τρόπος ζωής και θεώρησης των πραγμάτων τάσσεται ξεκάθαρα κατά της θανάτωσης, ακόμα και “ανώδυνης”, οποιουδήποτε ζώου.

Το 2013, η Αμερικανική Κτηνιατρική Ιατρική Ένωση δημοσίευσε νέες κατευθυντήριες γραμμές για την ευθανασία των ζώων, οι οποίες περιελάμβαναν τις ακόλουθες δηλώσεις: “Προτάσεις ότι οι αντιδράσεις των ψαριών στον πόνο απλώς αντιπροσωπεύουν αντανακλαστικά έχουν διαψευσθεί. […] Η υπεροχή των συσσωρευμένων αποδεικτικών στοιχείων υποστηρίζει τη θέση ότι τα ψάρια θα πρέπει να τυγχάνουν των ίδιων εκτιμήσεων με τα επίγεια σπονδυλωτά, όσον αφορά την ανακούφιση από τον πόνο”. Αν και απέχει πολύ η δήλωση αυτή, σε σχέση με τον vegan τρόπο σκέψης, είναι μία καλή αρχή η διαπίστωση ενός τέτοιου φορέα, ότι τα ψάρια θα πρέπει τουλάχιστον να αντιμετωπίζονται με τα κριτήρια ευζωίας των χερσαίων ζώων.

Αξίζει να γίνει ιδιαίτερη αναφορά σε ορισμένα βιβλία και μελέτες που μπορούν να δώσουν περισσότερο φως, όπως το “Do Fish Feel Pain?” (“Αισθάνονται τα ψάρια πόνο;”), της Victoria Braithwaite, καθηγήτριας ιχθυολογίας και βιολογίας στο Pennsylvania State University. Επιπλέον, η Victoria Braithwaite είναι μια εκ των συγγραφέων μιας μελέτης του 2003 που ανέφερε ότι τα ψάρια έχουν αρκετά περίπλοκη ανατομία ικανή ώστε να τα κάνουν να αισθάνονται πόνο και ενόχληση. Σε μία αναφορά της υποστηρίζει ότι ο πόνος που βιώνουν είναι αντίστοιχος των ανθρώπινων νεογνών και πρόωρων μωρών.

Αλλά και το περιοδικό Hakai δημοσίευσε ένα εκτεταμένο αφιέρωμα με τίτλο, “Fish feel pain. Now what?” (“Τα ψάρια αισθάνονται πόνο. Και τώρα τι;”), που το αναδημοσίευσε το περιοδικό Smithsonian με πιο προκλητικό τίτλο, “It’s official: Fish feel pain” (“Είναι επίσημο: Τα ψάρια αισθάνονται πόνο”).

Συμπέρασμα

Πλέον κανένας δεν μπορεί να εθελοτυφλεί. Τα ψάρια φαίνεται να βιώνουν συνειδητά την εμπειρία του πόνου. Όμως, δεν μπορούν να την εκφράσουν με τρόπο αντιληπτό από εμάς, αν και το σπαρτάρισμα και το ανοιχτό στόμα δικαίως μας κάνει να παραλληλίσουμε τις αντιδράσεις αυτές με τις παρόμοιες αγωνιώδεις αντιδράσεις ανθρώπων που πνίγονται. Θανατώνονται κατά εκατομμύρια, με αγωνιώδη, επίπονο και αργό θάνατο. Η προσοχή όλων μας οφείλει να στραφεί και προς αυτά τα υπέροχα πλάσματα που δεν έχουν φωνή. Φαντάζεστε το μαρτύριό τους;

 

© allaboutvegans.com